Έτσι ονομαζόταν η ημερίδα της ΠΑΠΕΔΕ που παρακολουθήσαμε σήμερα. Η αλήθεια είναι ότι είχαμε όλοι περιέργεια να δούμε κάποια πράγματα παραπάνω πάνω σε αυτό το μεγάλο θέμα, το οποίο από τι φαίνεται θα μας απασχολήσεις γενικότερα αλλά και ειδικότερα στην εκπαίδευση.
Κάπως έτσι σκεφτήκαμε και επισκεφτήκαμεσήμερα το 1ο ΕΠΑΛ της Αγίας Παρασκευής που φιλοξενούσε την Ημερίδα.
Τα “selfie” ποτέ δεν ήταν ειδικότητά μου αλλά μάλλον τα κατάφερα. Λείπει ο Λεωνίδας που πήγε και έκατσε από την άλλη μεριά…
Παρακολουθήσαμε τέσσερις από τις πέντε ομιλίες γιατί έπρεπε να πάμε και στο μπαζάρ. Σίγουρα έμαθα – μιλώντας για εμένα – πολλά αλλά δεν μπορώ να πω ότι δεν προβληματίστηκα και σε πολλά θέματα. Θα προσπαθησω να καταγράψω κάποιες σκέψεις δικές μου, χωρίς να υπάρχει κάποια επιστημονική τεκμηρίωση, απλά η εμπειρία από σαράντα χρόνια στις τάξεις και αρκετές “εκπαιδευτικες μεταρρυθμίσεις” που έχω βιώσει. Ξεκινώντας από τα δικά μου μαθητικά χρόνια με τα “εγκεκριμένα από το Υπουργείο βιβλία” (μια πρώιμη μορφή του πολλαπλού βιβλίου), συνεχίζοντας με τις Δέσμες – σαν καθηγητής πλέον – την μεταρρύθμιση Αρσένη το 1998-99 και από εκεί και μετά ό,τι άλλο ακολούθησε τα τελευταία εικοσιπέντε χρόνια.
Μια μόνο φράση : Η παιδεία αλλάζει.
Από εκεί και μετά το θέμα είναι πως θα αλλάξει. Και εδώ μπαίνει ο ρόλος του εκπαιδευτικού σε αυτή την αλλαγή. Σαφώς δεν μπορούμε να μείνουμε στο μοντέλο του προηγούμενου αιώνα με την “από καθέδρας διδασκαλία”. Η τεχνητή νοημοσύνη είναι ένα εντυπωσιακό εργαλείο που ήρθε για να μείνει. Προσωπικά θεωρώ ότι “θα πέσουμε με τα μούτρα” και θα την “θεοποιήσουμε” όπως έχω ακούσει τα : “μα το έγραψαν οι εφημερίδες, μπορεί να είναι λάθος;” “μα το είπε στην τηλεόραση, μπορεί να είναι λάθος;” και το τελευταίο “μα το βρήκα στο ιντερνετ, μπορεί να είναι λάθος;”. Τώρα έρχεται το “μα το έβγαλε η τεχνητή νοημοσύνη, μπορεί να είναι λάθος;” Λογική βρίσκω μια τέτοια αντιμετώπιση. Γνωρίζουμε πλέον ότι η απάντηση σε όλα τα παραπάνω είναι : Μα φυσικά μπορεί να είναι λάθος. Το ίδιο και στην τεχνητή νοημοσύνη. Ο “τρόπος σκέψης της” μπορεί να οδηγήσει σε λανθασμένα συμπεράσματα. Το θέμα είναι μετά τον πρώτο ενθουσιασμό, να περάσουμε στη σωστή αξιοποίηση της ΤΝ.
Εντύπωση μου έκανε ότι κάποιος ομιλητής, μίλησε για την αρχική εκπαίδευση ενός προγράμματος τεχνητής νοημοσύνης (τη στιγμή που πατάς το ΟΝ και δεν έχει τίποτα μέσα και του δίνεις το πρώτο κείμενο για επεξεργασία). Με βάση τα λεγόμενά του – και αν κατάλαβα καλά- η πρώτη ερμηνεία του κειμένου του δίνει και τα πρώτα δεδομένα, και μετά κρίνει και απαντάει ανάλογα. Για παράδειγμα ένας ομιλητής ζήτησε μια εικόνα ενός παιδιού με τον δάσκαλό του και έβγαλε γυναίκα δασκάλα πιθανόν ακολουθώντας ένα κοινωνκό στερεότυπο. Εννοείται αν το διευκρίνιζε ή ζητούσε κάτι διαφορετικό φυσικά και θα το έφτιαχνε. Από ότι κατάλαβα η τεχνητή νοημοσύνη δεν πρόκειται να “φέρει αντιρρήσεις ή να δυσαρεστήσει” τον συνομιλητή της.
Ένα άλλο σημείο που ανάφερε ένας ομιλητής είπε ότι “μιλούσε” με το πρόγραμμα της ΤΝ (βαριεμαι να το γράφω συνέχεια) σαν να μιλούσε με φίλο, μάλιστα είχε δώσει και επιπλέον πληροφορίες για τον εαυτό του για να “τον γνωρίσει καλύτερα” και να του απαντάει πιο “οικεία”. Οφείλω να ομολογήσω ότι προβληματίστηκα και πρόβαλα αυτή την εικόνα σε ένα δεκαπεντάχρονο έφηβο, με όλο τον προβληματισμό τους για το αύριο, την αβεβαιότητα, την καθημερινή τους ανασφάλεια και η αλήθεια είναι ότι ένα τέτοιο πρόγραμμα μου φάνηκε σαν μία ιδανική “εικόνα φίλου”. Είναι όμως; Προσωπικά με φοβίζει αυτό γιατί βλέπω η κοινωνικότητα να εξαφανίζεται, οι ανθρώπινες σχέσεις να αλλάζουν και πλέον η “βόλτα για ένα καφέ” να γίνεται σερφάρισμα και σκρολλάρισμα. Για να μην σχολιάσω αν και κατά πόσο η “άποψη” του προγράμματος είναι ασφαλής.
Ακούστηκε επίσης για την οικογένεια, όπου μαμά δήλωσε ότι ησύχασε με τα διαβάσματα του “μικρού” γιατί τώρα τα κάνει με την ΤΝ. Κάτι παρόμοιο που είχαμε όταν η τηλεόραση πήρε τον ρόλο baby sitter και αργότερα τα κινητά και τα τάμπλετ. Πάλι όμως ο έλεγχος είναι απαραίτητος. Φίλος μου είχε πει σε συζήτηση ότι “μιλούσε” με ένα πρόγραμμα ΤΝ και του έκανε εντύπωση το πόσο γρήγορα ανάπτυξε “οικειότητα” μαζί του και άλλαξε το ύφος της επικοινωνίας. Αυτός θέλοντας να ψάξει τα όρια, το προχώρησε και αντίστοιχα προσαρμόστηκε και το πρόγραμμα. Και έβαλε το ερώτημα : “καλά εγώ έκανα ένα πείραμα και ήξερα που να σταματήσω και να μην νομίσω ότι μιλάω με ένα “κολλητό μου”. Ένα παιδί όμως; (αφήνω το ερώτημα ανοικτό για να δώσει ο καθένας την δική του απάντηση αλλά και γιατί εγώ δεν έχω κάποια δική μου απάντηση να δώσω).
Και πάμε στον εκπαιδευτικό. Πραγματικά ένα καταπληκτικό εργαλείο. Κάνει “παπάδες” που λέμε. Φοβερές δυνατότητες σε εκπαιδευτικά εργαλεία. Αλλά – πάντα υπάρχει ένα αλλά – ο εκπαιδευτικός πρέπει να έχει τον τελευταίο λόγο. Να ελέγξει τα κείμενα, τα ζητούμενα, να δει αν αυτό που έχει μπροστά του ικανοποιεί τον εκπαιδευτικό του στόχο. Να σκεφτεί “τι κοινό έχει”; Ποιοι είναι οι μαθητές του; Αυτά που έχει μπροστά του είναι κατάλληλα για αυτό που θέλει. Εδώ θέλει πολύ προσοχή. Πολλές φορές λόγω χρονικής πίεσης, θα δεχτούμε αυτό που θα μας δώσει η ΤΝ χωρίς έλεγχο και πιθανόν τα αποτελέσματα που θα έχουμε να είναι διαφορετικά από αυτά που περιμένουμε. Τα προγράμματα ΤΝ “ξεφυτρώνουν σαν μανιτάρια” το κάθε ένα καλύτερο από τα άλλα και όλα δωρεάν στην αρχή. Από κάποιο σημείο και μετά, μπαίνουν περιορισμοί χρόνου και δυνατοτήτων στην δωρεάν έκδοση και ζητιέται πλέον εγγραφή και συνδρομή. (συνηθισμένη πρακτική). Ο εκπαιδευτικός δεν μπορεί κάθε τρεις και λίγο να αλλάζει τα προγράμματα, και να περνάει την δουλειά του σε νέα μορφή. Ίσως κάποια “κλασσικά” και βασικά προγράμματα θα μπορούσαν να αποτελέσουν μια καλή επένδυση χρόνου για να ασχοληθεί ένας εκπαιδευτικός με την ΤΝ.
Επανέρχομαι και λέω δεν είμαι ειδικός. Δεν είμαι όμως ξένος με τις νέες τεχνολογίες και τις καινοτομίες. Η ΤΝ με προβληματίζει, ίσως και να με φοβίζει λίγο. Οι τόσες πολλές δυνατότητες με υποχρεώνουν να ασχοληθώ με αυτό το καινούργιο αντικείμενο, παίρνοντας χρόνο από την καθημερινή μου προετοιμασία για τα μαθήματα. Και πάλι ο μεγάλος αριθμός των προγραμμάτων και οι επι μέρους δυνατότητές τους σίγουρα ανοίγουν ένα μεγάλο πεδίο γνώσης. Κοινώς όρεξη να έχεις για διάβασμα και χρόνο για πειραματισμό.
Σίγουρα η εκπαίδευση αλλάζει, και το τοπίο θα διαμορφωθεί όπως θέλουμε εμείς να το κάνουμε.
Είναι 2025 και οι προκλήσεις στην εκπαίδευση ανοίγουν νέους δρόμους.